Czechy
Najważniejsze USTAWY I dobre praktyki w zwalczaniu antysemityzmu i antycyganizmu W CZECHACH
Rekompensaty dla ofiar prześladowań nazistowskich (1996–1998)
Polityka ta była realizowana przez Czesko-Niemiecki Fundusz Przyszłości finansowany ze środków rządów Republiki Czeskiej i Niemiec. W jej ramach przeznaczono 45 mln euro na wsparcie ofiar prześladowań nazistowskich, realizowane we współpracy z partnerami krajowymi i międzynarodowymi, w tym z niemiecką Fundacją „Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość” (EVZ). Inicjatywa ta jest uznawana za model dobrej praktyki możliwy do wykorzystania w innych kontekstach związanych z wojną, prześladowaniami lub masową przemocą.
Strategia zwalczania ekstremizmu (2009)
Strategia Republiki Czeskiej na rzecz zwalczania ekstremizmu jest wdrażana przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych we współpracy z innymi instytucjami publicznymi. Jej celem jest przeciwdziałanie zagrożeniom dla porządku demokratycznego poprzez wzmacnianie odporności instytucji demokratycznych, podnoszenie świadomości społecznej, rozwijanie współpracy międzyinstytucjonalnej oraz włączanie ekspertyz specjalistycznych do procesu podejmowania decyzji. Strategia kładzie szczególny nacisk na edukację, komunikację społeczną oraz stosowanie ukierunkowanych środków wobec przestępczej działalności o charakterze ekstremistycznym.
Polityka pamięci o romskim Holokauście (2009)
Polityka ta koncentrowała się na upamiętnieniu Romów i Sinti jako ofiar Holokaustu poprzez rewitalizację terenu dawnego obozu koncentracyjnego w Letech koło Písku, na którym w latach 70. XX wieku wybudowano fermę trzody chlewnej. Inicjatywa, wspierana przez rządy Republiki Czeskiej i Norwegii, Muzeum Kultury Romskiej, aktywistów oraz organizacje społeczeństwa obywatelskiego, miała na celu przeciwdziałanie antycyganizmowi i negowaniu ludobójstwa poprzez przywrócenie temu miejscu jego funkcji pamięci oraz przeznaczenie 1,5 mln euro na utworzenie przestrzeni upamiętniającej i edukacyjnej.
Inicjatywa ustanowienia Dnia Pamięci Ofiar Zagłady Obozu Rodzinnego z Terezina w Auschwitz-Birkenau (2017)
Inicjatywa, podjęta przez czeskich polityków i organizacje zajmujące się upamiętnianiem historii, doprowadziła do ustanowienia w Republice Czeskiej Dnia Pamięci Ofiar Zagłady Obozu Rodzinnego z Terezina w Auschwitz-Birkenau. Upamiętnia on 3 792 żydowskie ofiary zamordowane podczas likwidacji obozu rodzinnego z Terezina w Auschwitz-Birkenau w marcu 1944 r. Inicjatywa przyczyniła się również do rozwoju warsztatów edukacyjnych, programów uniwersyteckich oraz wydarzeń kulturalnych i publicznych, w tym „Koncertu dla 3792 gwiazd Terezina”.
DOBRE PRAKTYKI SPOŁECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO W PRZECIWDZIAŁANIU ANTYSEMITYZMOWI I ANTYCYGANIZMOWI
Czeskie organizacje i inicjatywy koncentrują się na edukacji jako dobrej praktyce. Szczególnie dwa objazdowe, teatralne i kulturalno-edukacyjne programy, Pociąg Arnošta Lustiga (2012–2016) oraz Pociąg Lemkina (od 2023 r.), opowiadają historie ofiar Holokaustu. Pierwszy z nich uhonorował pisarza Arnošta Lustiga poprzez przedstawienia teatralne, wystawy i działania edukacyjne w 35 miastach w Czechach, Polsce i na Słowacji, angażując ponad 35 000 odwiedzających w naukę o Holokauście i zagrożeniach związanych z antysemityzmem. Inicjatywa Pociąg Lemkina przeciwdziała rosnącej nienawiści, rasizmowi, antysemityzmowi i ideologiom ekstremistycznym, ucząc społeczeństwo historii przemocy, ludobójstwa i ich zapobiegania. Do 2025 r. w programach Pociągu Lemkina uczestniczyło ponad 25 000 osób w różnym wieku w 33 miastach Republiki Czeskiej.
W tym kontekście krajowym za dobrą praktykę uznaje się także upamiętnianie. Muzeum Kultury Romskiej, instytucja powołana do dokumentowania, zachowywania i promowania historii oraz kultury społeczności romskiej w Republice Czeskiej, sprawuje opiekę nad obszernymi zbiorami o wartości kulturalnej i historycznej, administruje kluczowymi miejscami pamięci romskiego Holokaustu, takimi jak Lety u Písku i Hodonín u Kunštátu, oraz prowadzi edukację publiczną poprzez wystawy, badania i programy kulturalne.
MONITORING I EWALUACJA POLITYK ORAZ INICJATYW
Polityki ocenia się na podstawie wymiernych rezultatów jakościowych i ilościowych, które odzwierciedlają realizację ich celów. Obejmuje to takie wskaźniki, jak łączna liczba beneficjentów objętych działaniami, stopień poprawy osiągany w czasie oraz poziom świadomości społecznej po kontakcie z daną inicjatywą. Ewaluacja uwzględnia również szerszy wpływ polityk, w tym spadek liczby aresztowań i wyroków związanych z dyskryminacją oraz ocenę funkcjonowania instytucji. Informacje zwrotne pochodzą z ocen wewnętrznych, wyników postępowań prawnych, a także z obserwowanego wykorzystania i skuteczności inicjatyw w praktyce. Opisane dobre praktyki podlegają podobnym procesom raportowania i ewaluacji, przy czym stosowane są różnorodne wskaźniki, takie jak zainteresowanie mediów, innowacyjność instytucjonalna oraz poziom wsparcia społecznego i państwowego.
Ocena skuteczności polityk i programów
Ewaluacje czeskich programów wykazały, że miały one pozytywny wpływ na przeciwdziałanie antysemityzmowi i antycyganizmowi w Republice Czeskiej. Strategia zwalczania ekstremizmu wzmocniła działania przeciwko grupom antyromskim i ograniczyła ich możliwości, doprowadzając do delegalizacji Partii Robotniczej i jej Korpusów Ochronnych. Wskazuje się również, że przyczyniła się do skutecznego śledztwa w sprawie ataków, w tym podpalenia w Vítkovie. Holokauście przyniosła znaczące rezultaty w zakresie zachowania i upowszechniania świadectw dotyczących Zagłady Romów, a także uzyskała pozytywne oceny w ramach mechanizmów monitoringu i ewaluacji Funduszy EOG i Funduszy Norweskich. Program rekompensat skutecznie doprowadził do wypłaty odszkodowań o łącznej wartości 8 mld CZK. Z kolei skuteczność inicjatywy upamiętniającej znajduje potwierdzenie zarówno w jej formalnym umocowaniu w czeskim porządku prawnym, jak i w corocznych obchodach poświęconych pamięci ofiar romskiego Holokaustu.