Jesienią i zimą 1944 r. deportacje Romów na Węgrzech koncentrowały się w dwóch miejscach: cegielni w Óbudzie dla osób z okolic Budapesztu oraz twierdzy Csillagerőd („Twierdzy Gwiaździstej”) w Komáromie dla zachodnich komitatów, w tym Baranyi, Zali, Vas, Veszprém i Sopronu. Z tych ośrodków grupy transportowano koleją na zachód; niektóre grupy deportowano także do pobliskiej twierdzy Monostor.
Warunki w Csillagerőd
Od początku listopada 1944 r. Romowie byli wyłapywani i przewożeni do jednego z miejsc wojennych prześladowań na Węgrzech, kompleksu twierdzy w Komáromie, którego częścią jest Csillagerőd („Twierdza Gwiaździsta”). Niektórych przywożono pociągami lub ciężarówkami, innych zmuszano do marszu. Osoby i rodziny w obozach internowania mierzyły się z okrutnymi i przerażającymi warunkami: dotkliwymi brakami żywności i wody, brakiem sanitariatów, przeludnieniem i zimnem. Strażnicy czasem zabijali zatrzymanych. W odróżnieniu od innych grup więźniów Romowie nie mieli obrońców i znajdowali się najniżej w obozowej hierarchii, dlatego byli najbardziej narażeni na przemoc. Z powodu braku dokumentacji liczba zgonów pozostaje nieznana. Historia deportacji do Komáromu nie została w pełni zbadana.
“Pozwolono nam na jedną pięciominutową wizytę. Zamiast naszego niegdyś postawnego, silnego ojca zobaczyliśmy śmiertelnie bladego, kalekiego starca. To był ostatni raz, kiedy go widzieliśmy.”
Wspomnienia krewnych uwięzionego Roma, który został deportowany w Dachau, gdzie zmarł
Dalsza lektura / Źródła
A cigánykérdés Magyarországon 1919–1945: Út a cigány holocausthoz
Karsai László. Budapest: Cserépfalvi.
Pharrajimos – Romák sorsa a nácizmus idején
Bársony János – Daróczi Ágnes (szerk.). Budapest: L’Harmattan Kiadó.
A komáromi deportálás 1944 őszén
Szita Szabolcs. Budapest: Magyar Auschwitz Alapítvány.