Dane o skali tak zwanej „przestępczości cygańskiej” były zbierane jeszcze przed 1974 r. – z wyjątkiem Budapesztu – przez specjalistów pracujących w komitatach, znanych jako „referenci do spraw przestępczości cygańskiej”. Termin „przestępca cygański” po raz pierwszy włączono do oficjalnych statystyk w 1974 r. i pozostawał tam do 1989 r.
Etniczne etykietowanie przestępczości
Cała epoka socjalistyczna charakteryzowała się rejestrowaniem tak zwanych „przestępców cygańskich”, praktyką wzmacniającą stereotypy o rzekomej wrodzonej skłonności Romów do przestępczości, przy jednoczesnym ignorowaniu strukturalnych nierówności, z którymi się mierzyli.
Dyskusje o „przestępczości cygańskiej” pojawiały się już w latach 60., także w środowisku akademickim. Artykuły publikowane w Belügyi Szemle (Przegląd Spraw Wewnętrznych), czasopiśmie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, często odzwierciedlały i wzmacniały te uprzedzenia. W latach 80. część badaczy zaczęła kwestionować samą zasadność terminu, argumentując, że nie ma przestępstw właściwych wyłącznie Romom, nie ma odrębnych metod przestępczych ani statystycznej różnicy w skali wykroczeń w porównaniu z ludnością nieromską.
„W umysłach i świadomości zwykłych ludzi, a nawet w literaturze kryminalistycznej, znajdujemy w tej sprawie całkowite nieporozumienia, a nierzadko także wypowiedzi pełne uprzedzeń. Wiele osób ma zupełnie błędne przekonanie, że przynależność do romskiej grupy etnicznej automatycznie wiąże się z pewną dziedziczną skłonnością do przestępczości. Niemal szokujące jest, że wiele osób nie wie: nie istnieje dziedziczna predyspozycja do przestępczości.”
István Tauber
kryminolog (1986)
Dalsza lektura / Źródła
A magyarországi cigányság története. Történelem a cigánykutatások tükrében, 1890–2008
Dupcsik, Cs. (2009). Budapest: Osiris Kiadó. 134-237
Pont annyira bűnözők a cigányok, mint amennyire arzénes gyilkosok a dél-alföldi asszonyok
Szontagh Veronika (2023). 24.hu
Roma is? Szegény is? Bűnös is? In. Borbíró Andrea et al. (szerk.) A büntető hatalom korlátainak megtartása: a büntetés mint végső eszköz. Tanulmányok Gönczöl Katalin tiszteletére.
Kerezsi Klára, Gosztonyi Márton (2014). Budapest: ELTE Eötvös Kiadó, 235-273
A hátrányos helyzet és a bűnözés összefüggései, különös tekintettel egyes kisebbségi csoportokra
Tauber István (1986). Budapest: Tankönyvkiadó