Ofiary masakry
W środkowo-zachodnich Węgrzech, w okolicach Székesfehérváru i Várpaloty, żyły dwie duże społeczności romskie: Romowie węgierscy, czyli „muzycy”, oraz Romowie Olah (Vlax). Większość ofiar masakry nad jeziorem Grábler stanowili mieszkańcy romskiego osiedla w Székesfehérvárze, internowani w październiku 1944 r., a następnie skierowani do pracy przymusowej. Gdy zbliżał się front sowiecki, 23 stycznia 1945 r. członkowie niemieckiej 1. Dywizji Pancernej i węgierskiej milicji strzałokrzyżowców otoczyli internowanych Romów. 14 lutego 1945 r. stracono ponad stu Romów – głównie dzieci, kobiety w ciąży i osoby starsze. Ofiary zmuszano do kopania własnych grobów albo strzelano do nich przez przeręble wycięte w lodzie. Ciała pozostawiono rozrzucone lub zatopione w wodzie. Relacje ocalałych i akta sądowe szacują liczbę zabitych na 118 osób.
Mimo że masakra była jednym z największych masowych morderstw Romów podczas węgierskiego Holokaustu, pomnik upamiętniający ofiary wzniesiono dopiero 70 lat później.
„Mężczyzn zapędzono tam rano, żeby wykopali dół. Nie pozwolono im wyjść z dołu, zostali zastrzeleni strzałami w plecy. Kiedy tam dotarłyśmy, wszyscy mężczyźni byli już martwi. A potem zastrzelili kobiety i dzieci.”
Świadectwo jednej z ocalałych
Harmat József: Roma holokauszt a Gábler-tónál. Várpalota-Veszprém: MNL Veszprém megyei Levéltára. s. 268.
Dalsza lektura / Źródła
Mi történt a Gábler-tónál? Konferencia az Ombudsmani Hivatalban.
Pharrajimos – Romák sorsa a nácizmus idején
Bársony János – Daróczi Ágnes (szerk.). Budapest: L’Harmattan Kiadó
A mai napig tömegsírt rejthet a horgásztó, ahol 118 cigányt végeztek ki a nyilasok
Tóth-Szenesi Péter. 444.hu